Συγχώρεσες τους άλλους. Εσένα;»

Υπάρχουν βράδια που το μυαλό αποφασίζει να κάνει… συνέλευση.

Χωρίς να μας ρωτήσει.

Εκεί που έχουμε ξαπλώσει, έχουμε σβήσει τα φώτα και λέμε «ωραία, ώρα να κοιμηθούμε», εμφανίζεται εκείνη η μικρή φωνή:

«Θυμάσαι τότε που…;»

Ναι. Θυμάμαι.

«Μήπως έπρεπε να είχες κάνει αλλιώς;»

Δεν ξέρω.

«Μήπως τον πλήγωσες;»

Μπορεί.

«Μήπως έφταιγες εσύ;»

Και κάπως έτσι, αντί για ύπνο, ανοίγουμε έναν φάκελο που μπορεί να έχει μείνει κλειστός δέκα, είκοσι ή και τριάντα χρόνια.

Αυτές είναι οι ενοχές.

Όλοι μας, έχουμε πει πράγματα που μετανιώσαμε, δεν είπαμε πράγματα που θα θέλαμε να είχαμε πει, φύγαμε όταν ίσως έπρεπε να μείνουμε και μείναμε όταν ίσως έπρεπε να είχαμε φύγει.

Γιατί τελικά οι ενοχές είναι ένα από τα πιο παράξενα πράγματα που κουβαλάμε μέσα μας.

Κάποιες φορές μας ανήκουν.

Και κάποιες άλλες, καθόλου.

Η περίφημη φράση «έπρεπε να…»

Αν υπήρχε πρωτάθλημα λέξεων που μας βασανίζουν, το «έπρεπε» θα έπαιρνε το κύπελλο.

Έπρεπε να είχα καταλάβει.

Έπρεπε να είχα μιλήσει.

Έπρεπε να είχα φύγει νωρίτερα.

Έπρεπε να είχα προσπαθήσει περισσότερο.

Έπρεπε να είχα συγχωρήσει.

Έπρεπε να μην είχα συγχωρήσει.

Έπρεπε να είχα πάρει εκείνο το τηλέφωνο.

Έπρεπε να είχα πει «σ’ αγαπώ».

Έπρεπε να είχα πει «ως εδώ».

Μόνο που υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα.

Όταν κρίνουμε το παρελθόν μας, το κρίνουμε με όσα γνωρίζουμε σήμερα.

Κι αυτό δεν είναι πάντα δίκαιο.

Ο άνθρωπος που ήμασταν τότε δεν ήξερε όσα ξέρουμε τώρα. Δεν είχε τις ίδιες εμπειρίες, την ίδια δύναμη, την ίδια ωριμότητα. Μπορεί να φοβόταν. Μπορεί να ήταν ερωτευμένος. Μπορεί να ήταν θυμωμένος. Μπορεί απλώς να προσπαθούσε να επιβιώσει από μια κατάσταση με τα μέσα που είχε.

Κι όμως, χρόνια αργότερα, καθόμαστε απέναντι από εκείνον τον παλιό εαυτό μας και τον δικάζουμε.

Και είμαστε τρομερά αυστηροί δικαστές.

Οι ενοχές δεν έρχονται πάντα από μεγάλα λάθη

Δεν χρειάζεται να έχεις κάνει κάτι φοβερό για να νιώσεις ενοχή.

Μπορεί να νιώθεις ενοχές επειδή δεν βλέπεις αρκετά συχνά τους γονείς σου.

Επειδή δουλεύεις πολύ.

Επειδή δουλεύεις λίγο.

Επειδή δεν έχεις χρόνο για τα παιδιά σου.

Επειδή θέλεις λίγο χρόνο χωρίς τα παιδιά σου.

Επειδή είπες «όχι».

Επειδή δεν απάντησες σε ένα μήνυμα.

Επειδή κουράστηκες να φροντίζεις τους πάντες.

Ακόμη και επειδή… είσαι καλά.

Ναι, συμβαίνει κι αυτό.

Υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται ενοχές όταν είναι ευτυχισμένοι ενώ κάποιος που αγαπούν υποφέρει.

Σαν να πρέπει να υποφέρουν κι εκείνοι για να αποδείξουν την αγάπη τους.

Όμως η αγάπη δεν μετριέται με το πόσο δυστυχισμένοι καταφέρνουμε να γίνουμε για χάρη κάποιου άλλου.

Οι ενοχές που μας φόρεσαν άλλοι

Και υπάρχουν και οι άλλες.

Οι ενοχές που δεν γεννήθηκαν μέσα μας.

Μας τις έμαθαν.

«Με στενοχώρησες».

«Μετά από όλα όσα έχω κάνει για σένα…»

«Αν μ’ αγαπούσες, θα το έκανες».

«Εγώ στη θέση σου δεν θα φερόμουν έτσι».

Μερικές φράσεις είναι μικρές. Αλλά κάθονται μέσα μας για χρόνια.

Υπάρχουν άνθρωποι που έμαθαν από παιδιά ότι για να είναι «καλοί» πρέπει να ικανοποιούν τους πάντες.

Να μην αρνούνται.

Να μην ενοχλούν.

Να μην απογοητεύουν.

Να μην βάζουν τον εαυτό τους πρώτο.

Και μεγαλώνουν.

Και μια μέρα λένε ένα απλό «όχι».

Και αισθάνονται τέρατα.

Όχι επειδή έκαναν κάτι κακό.

Αλλά επειδή για πρώτη φορά έβαλαν ένα όριο.

Κι εδώ υπάρχει μια διαφορά που αξίζει να θυμόμαστε:

Άλλο πληγώνω κάποιον και άλλο δεν του κάνω το χατίρι.

Δεν είναι το ίδιο.

Κάποιος μπορεί να στενοχωρηθεί από την απόφασή μας χωρίς η απόφασή μας να είναι λάθος.

Και όταν πράγματι φταίξαμε;

Εδώ τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα.

Γιατί ναι.

Υπάρχουν φορές που φταίξαμε.

Πληγώσαμε.

Αδικήσαμε.

Φερθήκαμε εγωιστικά.

Είπαμε κάτι που δεν έπρεπε.

Δεν σταθήκαμε σε έναν άνθρωπο όπως θα μπορούσαμε.

Κάναμε λάθος επιλογή.

Και δεν χρειάζεται να μετατρέπουμε κάθε λάθος μας σε δικαιολογία.

Το «έκανα λάθος» είναι ίσως μία από τις πιο γενναίες προτάσεις που μπορεί να πει ένας άνθρωπος.

Αλλά μετά;

Πόσα χρόνια πρέπει να τιμωρείται κάποιος για ένα λάθος;

Πέντε;

Δέκα;

Μια ολόκληρη ζωή;

Αν μπορείς να διορθώσεις κάτι, διόρθωσέ το.

Αν χρωστάς μια συγγνώμη, πες την.

Αν μπορείς να επανορθώσεις, προσπάθησε.

Αλλά αν το παρελθόν δεν αλλάζει, τότε κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσεις τι θα κάνεις με αυτό.

Γιατί η ενοχή έχει αξία όταν γίνεται συνείδηση.

Όταν μας λέει:

«Αυτό δεν θέλω να το ξανακάνω».

Όταν όμως γίνεται μόνιμη αυτοτιμωρία, δεν διορθώνει τίποτα.

Ο άνθρωπος που πληγώσαμε δεν θεραπεύεται επειδή εμείς βασανίζουμε τον εαυτό μας κάθε βράδυ.

Υπάρχουν και τα πράγματα που δεν προλάβαμε

Αυτές ίσως είναι οι πιο βαριές ενοχές.

Το τηλέφωνο που δεν κάναμε.

Η επίσκεψη που αναβάλαμε.

Το «θα περάσω αύριο».

Το «θα τα πούμε».

Το «έχουμε χρόνο».

Και κάποτε ανακαλύπτουμε ότι δεν είχαμε.

Τότε η ενοχή μπλέκεται με την απώλεια.

«Γιατί δεν πήγα;»

«Γιατί δεν τηλεφώνησα;»

«Γιατί δεν του είπα πόσο τον/την αγαπούσα;»

Μόνο που οι ανθρώπινες σχέσεις δεν αποτελούνται από μία τελευταία στιγμή.

Αποτελούνται από εκατοντάδες μικρές στιγμές.

Από βλέμματα, γέλια, καβγάδες, τραπέζια, τηλεφωνήματα, γιορτές, ανοησίες, αγκαλιές, καθημερινότητα.

Δεν ακυρώνεται μια ολόκληρη αγάπη επειδή κάποτε δεν προλάβαμε κάτι.

Κι ας μας λέει η ενοχή το αντίθετο.

Μήπως τελικά ζητάμε από τον εαυτό μας να είναι τέλειος;

Νομίζω ότι κάπου εκεί κρύβεται μεγάλο μέρος του προβλήματος.

Θέλουμε εκ των υστέρων να έχουμε υπάρξει τέλειοι.

Τέλειοι γονείς.

Τέλεια παιδιά.

Τέλειοι σύντροφοι.

Τέλειοι φίλοι.

Τέλειοι επαγγελματίες.

Να έχουμε πάρει όλες τις σωστές αποφάσεις.

Να έχουμε καταλάβει εγκαίρως ποιος μας αγαπούσε και ποιος μας χρησιμοποιούσε.

Να έχουμε φύγει από κάθε λάθος σχέση ακριβώς την κατάλληλη στιγμή.

Να έχουμε πει όλες τις σωστές κουβέντες.

Μα ποιος άνθρωπος έχει ζήσει έτσι;

Κανείς.

Η ζωή δεν μας δίνει το σενάριο πριν αρχίσει η παράσταση.

Μπαίνουμε στη σκηνή και αυτοσχεδιάζουμε.

Καμιά φορά τα πάμε υπέροχα.

Καμιά φορά ξεχνάμε τα λόγια.

Και καμιά φορά πέφτουμε πάνω στα σκηνικά.

Αυτό είναι όλο.

Ίσως πρέπει να κάνουμε μια διαφορετική ερώτηση

Όταν λοιπόν έρχεται εκείνο το βασανιστικό:

«Γιατί το έκανες;»

ίσως να μπορούσαμε κάποτε να το αντικαταστήσουμε με κάτι άλλο.

«Τι έμαθες;»

Γιατί αυτή η ερώτηση οδηγεί κάπου.

Έμαθα να μην εμπιστεύομαι τόσο εύκολα.

Έμαθα να εμπιστεύομαι περισσότερο.

Έμαθα να ζητάω συγγνώμη.

Έμαθα να λέω όχι.

Έμαθα ότι οι άνθρωποι δεν είναι δεδομένοι.

Έμαθα ότι κι εγώ δεν είμαι δεδομένη.

Έμαθα να φεύγω.

Έμαθα να μένω.

Έμαθα να αγαπώ διαφορετικά.

Τότε το λάθος δεν εξαφανίζεται.

Αλλά αποκτά έναν λόγο που το κουβαλήσαμε τόσο δρόμο.

Αν μπορούσα να μιλήσω στην παλιά μου εκδοχή…

Νομίζω ότι όλοι έχουμε έναν παλιότερο εαυτό στον οποίο θα θέλαμε να πούμε δυο κουβέντες.

Ίσως να τον μαλώναμε λίγο.

Εγώ πάντως σίγουρα.

«Καλά, κορίτσι μου, αυτό τώρα πώς σου φάνηκε καλή ιδέα;»

Αλλά μετά ίσως να καθόμασταν δίπλα του.

Και να θυμόμασταν ότι εκείνος ο άνθρωπος έκανε ό,τι μπορούσε με όσα ήξερε.

Δεν χρειάζεται να αγαπάμε όλες τις παλιές εκδοχές μας.

Ούτε να δικαιολογούμε τα πάντα.

Χρειάζεται όμως κάποτε να τις συγχωρήσουμε.

Γιατί διαφορετικά συμβαίνει κάτι παράξενο:

η ζωή προχωράει…

κι εμείς μένουμε πίσω να μαλώνουμε έναν άνθρωπο που δεν υπάρχει πια.

Και κάτι τελευταίο…

Αν έχεις ενοχές για κάτι, κάνε στον εαυτό σου τρεις ερωτήσεις:

Μπορώ να το διορθώσω;

Αν ναι, προσπάθησε.

Μπορώ να ζητήσω συγγνώμη;

Αν ναι, κάν’ το χωρίς «αλλά».

Και αν δεν μπορείς πια να κάνεις τίποτα από τα δύο:

Μπορώ τουλάχιστον να μάθω από αυτό;

Αν η απάντηση είναι ναι, τότε ίσως έχεις ήδη πληρώσει αρκετά.

Δεν είμαστε μόνο τα λάθη μας.

Είμαστε και όσα καταλάβαμε μετά από αυτά.

Είμαστε οι συγγνώμες που ζητήσαμε.

Οι συμπεριφορές που αλλάξαμε.

Οι άνθρωποι που μάθαμε να αγαπάμε καλύτερα.

Τα όρια που επιτέλους βάλαμε.

Οι φορές που πέσαμε και αποφασίσαμε να σηκωθούμε λίγο διαφορετικοί.

Και ξέρεις κάτι;

Ίσως το ζητούμενο δεν είναι να φτάσουμε κάποτε στο τέλος της ζωής μας χωρίς ενοχές.

Αυτό μάλλον είναι αδύνατον.

Ίσως το ζητούμενο είναι να μη χαραμίσουμε το σήμερα τιμωρώντας συνέχεια τον εαυτό μας για το χθες.

Γιατί το χθες, όσο κι αν το ανακρίνουμε, δεν πρόκειται να αλλάξει κατάθεση.

Το σήμερα όμως είναι ακόμη εδώ.

Και περιμένει.

Evelyn για το Books 'n more