Κριτική προσέγγιση του μυθιστορήματος Μύρισε έρωτας φονιάς/εκδόσεις Παρένθεση — Books 'n More
Υπάρχουν τόποι που κρατούν τους ανθρώπους τους μέσα από τις αναμνήσεις και άλλοι που τους διώχνουν επειδή δεν χωρούν στις αντιλήψεις τους. Στην ιστορία της Ασημίνας, η Λήμνος αποκτά και τις δύο αυτές όψεις: γίνεται πατρίδα, τόπος του μεγάλου έρωτα, αλλά και χώρος κοινωνικής καταδίκης. Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας ενός κοινωνικού και αισθηματικού δράματος που συνδέει την προσωπική απώλεια με το βάρος της οικογενειακής μνήμης.
Η προσφυγική καταγωγή της ηρωίδας προσφέρει μια ενδιαφέρουσα αφετηρία. Οι παππούδες της ξεριζώθηκαν από το Ρεϊζντερέ της Μικράς Ασίας· η ίδια θα υποστεί έναν διαφορετικό ξεριζωμό, όταν η κοινότητά της την απομακρύνει. Η αντιστοιχία αυτή ανοίγει ένα ουσιαστικό ερώτημα: πώς άνθρωποι που κουβαλούν την εμπειρία του αποκλεισμού μπορούν να γίνουν οι ίδιοι φορείς του; Η οικογενειακή περηφάνια, δεμένη με την αγωνία για την κοινωνική αποδοχή, φαίνεται να μετατρέπεται σε μηχανισμό ελέγχου.
Η Ασημίνα επιθυμεί να ζήσει διαφορετικά, όμως η επιθυμία της συγκρούεται με όσα θεωρούνται επιτρεπτά για μια γυναίκα. Το «τι θα πει ο κόσμος» αποκτά πραγματικές συνέπειες: καθορίζει σχέσεις, επιβάλλει ντροπή και απειλεί το δικαίωμά της να αποφασίζει για τη ζωή της. Η παρουσία της γιαγιάς Ασημίνας, που εξακολουθεί να τη στοιχειώνει ακόμη και μετά τον θάνατό της, προσφέρεται ως εικόνα αυτής της εσωτερικευμένης εξουσίας. Η φυγή από τον τόπο δεν συνεπάγεται απαραίτητα και απελευθέρωση από τη φωνή του.
Στο πρόσωπο του Δημήτρη συγκεντρώνεται η προσδοκία μιας άλλης ζωής. Ο έρωτάς τους συνδέεται με την αποδοχή, την ελευθερία και τη δυνατότητα της ηρωίδας να υπάρξει όπως επιθυμεί. Γι’ αυτό και η απουσία του, τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, μοιάζει να ακυρώνει όσα έχει κατακτήσει. Η αντίθεση ανάμεσα σε μια εξωτερικά αξιοζήλευτη ζωή και στο προσωπικό αίσθημα κενού θέτει εύστοχα το ζήτημα του ποιος ορίζει τελικά την ευτυχία.
Η μεγάλη πρόκληση αυτής της ιστορίας βρίσκεται στην ένταση των συμφορών της. Η περίληψη προαναγγέλλει διαδοχικά χτυπήματα, ανατροπές και μια οδυνηρή κορύφωση. Για να αποκτήσει όλο αυτό ουσιαστικό συναισθηματικό βάρος, χρειάζεται η αφήγηση να δίνει χώρο στις επιλογές, στις αντιφάσεις και στις αντοχές της Ασημίνας. Το ίδιο κρίσιμο είναι ο Δημήτρης να αποκτά υπόσταση πέρα από την εικόνα του ιδανικού αγαπημένου. Η συγκίνηση βαθαίνει όταν ο αναγνώστης γνωρίζει τους ανθρώπους που υποφέρουν και καταλαβαίνει τι ακριβώς διακυβεύεται για εκείνους.
Το έργο διαθέτει έναν γόνιμο θεματικό άξονα: τη σύνδεση του ιστορικού ξεριζωμού με την προσωπική εξορία μιας γυναίκας. Το ενδιαφέρον του βρίσκεται ιδιαίτερα στη σχέση ανάμεσα στον έρωτα, στην κοινωνική επιτήρηση και στη μνήμη. Η Ασημίνα φεύγει, δημιουργεί μια καινούργια ζωή και επιστρέφει· το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι πόσο δική της υπήρξε αυτή η ζωή και πόσο εξακολούθησαν να την καθορίζουν εκείνοι που κάποτε την έδιωξαν.
Πρόκειται για μια γυναίκα που πληρώνει ακριβά την επιθυμία της να ζήσει διαφορετικά, μέσα σε μια κοινωνία που βάζει την υπόληψη πάνω από την προσωπική ευτυχία.
Μου άρεσε η θέση που έχει η μνήμη στην ιστορία: περνούν τριάντα πέντε χρόνια, αλλά ο έρωτας και οι πληγές εξακολουθούν να καθορίζουν τη ζωή της ηρωίδας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σκιά της γιαγιάς Ασημίνας, η οποία υποδηλώνει πόσο βαθιά μπορούν να ριζώσουν μέσα μας οι οικογενειακές επιταγές.
Θα επισήμαινα, ωστόσο, ότι η συσσώρευση τραγικών γεγονότων χρειάζεται αφηγηματικό μέτρο, ώστε η συγκίνηση να προκύπτει μέσα από τους χαρακτήρες και τις επιλογές τους. Θα ήθελα να γνωρίσω την Ασημίνα και πέρα από τον πόνο της: τις αντιστάσεις, τις αντιφάσεις και τις μικρές προσωπικές της νίκες.
Η συγγραφέας επιλέγει να προσεγγίσει ευαίσθητα ζητήματα, όπως η γυναικεία ελευθερία, η κοινωνική κατακραυγή και το διαγενεακό τραύμα. Από την περίληψη διακρίνεται η πρόθεσή της να δώσει χώρο σε μια γυναίκα που διεκδίκησε την αγάπη και την αυτοδιάθεσή της. Μια ιστορία με συναισθηματική δύναμη και ουσιαστικά ερωτήματα για όσα στερούμαστε όταν αφήνουμε τους άλλους να αποφασίζουν για εμάς.
Evelyn-Αρθρογράφος, Συγγραφέας- εκδότρια-Ραδιοφωνική παραγωγός
