Βαγγέλης Πούλιος: «Στην εποχή μας το πιο εύκολο είναι να γίνεις απλός θεατής. Το δύσκολο είναι να παραμείνεις πραγματικά παρών»

-Ο τίτλος «ΤΙΚ ΤΑΚ ΕΡΧΕΤΑΙ!» ακούγεται σαν αντίστροφη μέτρηση. Είναι προειδοποίηση για κάτι που πλησιάζει ή διαπίστωση ότι έχει ήδη αρχίσει;

Ο τίτλος βγήκε σχεδόν αυθόρμητα, γιατί έτσι ένιωθα όταν έγραφα το βιβλίο. Σαν να υπάρχει γύρω μας ένας χρόνος που κυλά και κάτι σημαντικό που πλησιάζει, αλλά οι περισσότεροι κάνουμε πως δεν το ακούμε. Δεν το βλέπω σαν μια απλή προειδοποίηση. Περισσότερο σαν μια υπενθύμιση ότι κάποια πράγματα έχουν ήδη αρχίσει να αλλάζουν και δεν τους δίνουμε τη σημασία που πρέπει.

-Το βιβλίο σας δεν μοιάζει να γράφτηκε για να καθησυχάσει τον αναγνώστη. Θέλατε να τον ταρακουνήσετε;

Ναι, το ήθελα αυτό, αλλά όχι για να φοβίσω κανέναν. Περισσότερο γιατί κι εγώ ο ίδιος αισθάνθηκα πολλές φορές ότι έχουμε αρχίσει να συνηθίζουμε καταστάσεις που παλιότερα θα μας προβλημάτιζαν πολύ περισσότερο. Αν ο αναγνώστης κλείσει το βιβλίο και σκεφτεί λίγο πιο βαθιά όσα συμβαίνουν γύρω του, τότε θεωρώ ότι κάτι ουσιαστικό έχει γίνει.

-Η κοινωνική απάθεια που περιγράφετε είναι, τελικά, αδυναμία αντίδρασης ή μια βολική μορφή παραίτησης;

Νομίζω πως είναι ένας συνδυασμός. Ο κόσμος έχει κουραστεί, έχει απογοητευτεί και πολλές φορές νιώθει ότι η φωνή του δεν αλλάζει τίποτα. Το καταλαβαίνω αυτό. Από την άλλη όμως, υπάρχει και μια επικίνδυνη συνήθεια. Να συμβιβαζόμαστε σιγά-σιγά με όσα δεν μας αρέσουν και να λέμε «έτσι είναι τα πράγματα». Εκεί πιστεύω αρχίζει η παραίτηση.

-Ζούμε στην εποχή της αδιάκοπης πληροφορίας, αλλά και της βαθύτερης σύγχυσης. Πώς εξηγείτε αυτή την αντίφαση;

Με απασχόλησε πολύ αυτό γράφοντας το βιβλίο. Έχουμε πρόσβαση σε αμέτρητες πληροφορίες, αλλά συχνά λείπει ο χρόνος να τις επεξεργαστούμε πραγματικά. Βλέπω πολλούς ανθρώπους και πολλές φορές και τον εαυτό μου, να βομβαρδίζονται καθημερινά από ειδήσεις και τελικά να αισθάνονται πιο μπερδεμένοι αντί πιο ενημερωμένοι. Νομίζω ότι χάσαμε την ουσία μέσα στην υπερβολή.

-Υπήρξε μια στιγμή που αισθανθήκατε ότι «αν δεν γραφτεί τώρα αυτό το βιβλίο, θα είναι αργά»;

Ναι, υπήρξε. Ήταν μια εσωτερική πίεση, ένα συναίσθημα ότι κάποια πράγματα πρέπει να ειπωθούν τώρα και όχι αργότερα. Όχι γιατί πιστεύω ότι έχω όλες τις απαντήσεις, αλλά γιατί ένιωσα πως αν μένεις σιωπηλός ενώ σε προβληματίζουν τόσα γύρω σου, στο τέλος γίνεσαι κι εσύ μέρος της αδράνειας.

-Πιστεύετε ότι οι κοινωνίες σήμερα δεν μπορούν να προβλέψουν όσα έρχονται ή απλώς αρνούνται να αντικρίσουν όσα ήδη βλέπουν;

Πιστεύω πως συχνά βλέπουμε περισσότερα απ’ όσα παραδεχόμαστε. Απλώς πολλές φορές είναι πιο βολικό να πιστεύουμε ότι κάποιος άλλος θα βρει τη λύση ή ότι τα πράγματα θα διορθωθούν μόνα τους. Η ιστορία, όμως, συνήθως δείχνει πως όταν αργούμε να αντιμετωπίσουμε μια πραγματικότητα, το κόστος μεγαλώνει.

-Το «ΤΙΚ ΤΑΚ ΕΡΧΕΤΑΙ!» επιχειρεί να αφυπνίσει τη σκέψη ή να προκαλέσει ένα εσωτερικό σοκ στον αναγνώστη;

Θα ήθελα να κάνει και τα δύο. Να βάλει τον αναγνώστη σε μια διαδικασία σκέψης, αλλά και να τον ταρακουνήσει λίγο εσωτερικά. Όχι με φόβο, αλλά με ερωτήματα. Πιστεύω ότι μερικές φορές οι άνθρωποι αλλάζουμε περισσότερο όταν κάτι μας αναγκάζει να σταματήσουμε και να αναρωτηθούμε σοβαρά.

-Πίσω από τις σελίδες του βιβλίου υπάρχει περισσότερο αγωνία για το μέλλον ή θυμός για τη συλλογική αδράνεια;

Αν είμαι ειλικρινής, περισσότερο αγωνία. Υπάρχει και θυμός κάποιες στιγμές, ειδικά όταν βλέπω πόσο εύκολα συνηθίζουμε καταστάσεις που κάποτε θα μας σόκαραν. Αλλά κυρίως υπάρχει ανησυχία. Μια ανάγκη να μοιραστώ σκέψεις που με απασχολούσαν έντονα εδώ και καιρό.

-Πότε πιστεύετε ότι ο άνθρωπος άρχισε να εγκαταλείπει την ενεργή συμμετοχή και να μετατρέπεται κυρίως σε θεατή των εξελίξεων;

Ίσως όταν άρχισε να πιστεύει ότι η συμμετοχή του δεν έχει σημασία. Σιγά-σιγά μάθαμε να σχολιάζουμε περισσότερο παρά να συμμετέχουμε, να παρακολουθούμε αντί να δρούμε. Δεν το λέω επικριτικά, το ζω κι εγώ γύρω μου καθημερινά. Απλώς πιστεύω πως όταν μια κοινωνία μένει μόνο στον ρόλο του θεατή, αργά ή γρήγορα χάνει τη δύναμή της.

-Σήμερα όποιος μιλά για χειραγώγηση, συνειδητή σκέψη ή κοινωνική αφύπνιση συχνά χαρακτηρίζεται υπερβολικός. Σας απασχόλησε αυτό γράφοντας το βιβλίο;

Φυσικά και με απασχόλησε. Ξέρω ότι κάποιοι μπορεί να θεωρήσουν υπερβολικά όσα λέω ή να διαφωνήσουν. Και είναι απολύτως θεμιτό. Προτίμησα όμως να εκφράσω ειλικρινά όσα με προβληματίζουν, παρά να τα κρατήσω μέσα μου από φόβο για το πώς θα χαρακτηριστούν.

-Υπάρχει κάποιο γεγονός των τελευταίων χρόνων που σας έκανε να σκεφτείτε: «Αυτό ακριβώς φοβόμουν όταν έγραφα αυτές τις σελίδες;

Υπήρξαν αρκετές στιγμές που με έβαλαν σε αυτή τη σκέψη. Όχι γιατί αισθάνθηκα δικαιωμένος, δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Περισσότερο γιατί είδα πόσο εύκολα συνηθίζουμε πράγματα που πριν λίγα χρόνια θα μας φαίνονταν αδιανόητα. Και αυτό με προβληματίζει περισσότερο από το ίδιο το γεγονός.

-Για εσάς τι σημαίνει πραγματικά «ενεργός άνθρωπος» σε μια εποχή όπου οι περισσότεροι εξαντλούνται μόνο παρακολουθώντας την πραγματικότητα;

Για μένα ενεργός άνθρωπος είναι αυτός που δεν μένει αδιάφορος. Δεν χρειάζεται να φωνάζει ή να συμφωνεί με όλους. Αλλά να ψάχνει, να σκέφτεται, να συμμετέχει, να παίρνει θέση όταν νιώθει ότι πρέπει. Στην εποχή μας το πιο εύκολο είναι να γίνεις απλός θεατής. Το δύσκολο είναι να παραμείνεις πραγματικά παρών.

-Λέτε πως «ο χρόνος για αδράνεια τελειώνει». Πιστεύετε ότι βρισκόμαστε ήδη στο σημείο χωρίς επιστροφή;

Δεν πιστεύω ότι έχουμε φτάσει οριστικά εκεί. Θέλω να πιστεύω ότι πάντα υπάρχει περιθώριο αλλαγής, αρκεί να υπάρξει συνειδητοποίηση. Απλώς νιώθω πως όσο καθυστερούμε να αντιμετωπίσουμε κάποια πράγματα, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η επιστροφή. Το «τικ τακ» του τίτλου είναι περισσότερο μια υπενθύμιση ότι ο χρόνος δεν είναι ανεξάντλητος.

-Μιλήστε μας για την παρουσίαση του βιβλίου σας που έγινε στις 18 Μαΐου.

Η παρουσίαση ξεπέρασε τις προσδοκίες μου. Θέλαμε η βραδιά να είναι κάτι περισσότερο από μια τυπική παρουσίαση βιβλίου. Γι’ αυτό παρουσιάσαμε και ένα σύγχρονο ρομπότ, θέλοντας να αναδείξουμε τη διαχρονική προσπάθεια του ανθρώπου να δώσει κίνηση και ενέργεια στην ύλη. Από τους μύθους και τον Πινόκιο μέχρι τη σημερινή εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, αυτή η αναζήτηση παραμένει η ίδια.

Η συμμετοχή του κόσμου ήταν μεγάλη, από τον πολιτικό, τον καλλιτεχνικό και τον επιχειρηματικό χώρο. Για λίγες ώρες βρέθηκαν στον ίδιο περιβάλλον άνθρωποι με διαφορετικές διαδρομές και απόψεις και άνοιξε μια ουσιαστική συζήτηση για τις αλλαγές που ήδη βλέπουμε γύρω μας. Πραγματικά η εκδήλωση είχε μεγάλη επιτυχία και ευχαριστώ όλους αυτούς που με τίμησαν.